Հայաստանում կփորձեն խմբագրել գենոմը
Հրապարակվել է Նոյեմբեր 26, 2017

Երբևէ եղե՞լ եք գիտափորձի լաբորատորիայում, այն էլ` գենետիկ բջջաբանության: «Հիմա մենքուսումնասիրում ենք ԴՆԹ-ի վնասվածքը սպերմատոզոիդներում», - տեղեկացնում է Տիգրանն ու շարունակում առաջադրանքներ տալ ուսանողներին` չնկատելով իմ և լուսանկարչական ապարատը ամուր բռնած Անուշիկի զարմացած հայացքները, որոնցից հարց էր կախված. «Ի՞նչ եք անում»:

«Անպտղություն ունեցող հիվանդներից վերցնում ենք սպերմատոզոիդներ, խառնում մեկ այլ տիպի ագարի հետ ու այդ շերտը քսում ենք ագարապատված ապակու վրա: Քայքավում են ճիճուները , անջատվում է ԴՆԹ-ն…», - հանդարտ տոնով շարունակում է Տիգրանը` կարծես մենք ամեն ինչ հասկանում ենք. -«Անպտղուղթյուն ունեցող հիվանդները անցնում են արտամարմանային բեղմնավոման ցիկլեր: Մենք օգնում ենք բժիշկներին այս հարցում: Երբ սպերմատոզոիդում բարձր է լինում ԴՆԹ-ի ֆրագմենտացիան, նշանակում է բուժումը շարունակել անիմաստ է: Բայց կա վնասվածքների մակարդակ, որի դեպքում կարող է օգնել»:

Տիգրան Հարությունյանը ԵՊՀ Գենետիկայի և բջջաբանության ամբիոնի աշխատակից է, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու: Լաբորատորիան բացվում է միայն ամբիոնի վարիչ Ռուբեն Հարությունյանի թույլտվությամբ և Տիգրանի ներկայության պարտադիր պայմանով:

Լաբորատորիան նորագույն տեխնոլոգիաներով վերազինվել է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի ֆրանսահայ բարերար դոկտոր Քրիստոֆ Թերզիանի նվիրատվությամբ:

«Առանց սրա անհնար է որևէ լուրջ լաբորտարոտիա պատկերացնել: Ջերմային բաղնիք է կոչվում», - ես ու Անուշիկը նորից զարմանքից կլորացնում ենք աչքերը, սպիտակ խալաթներով ուսանողները փոքրիկ ապակե կտորներ են դնում «բաղնիքում», ջերմաստիճան չափում ու մեզ համար էլի անհասկանալի շատ բաներով զբաղվում: Տիգրանը խոսում է գիտնականի, այն էլ կենսաբանի վստահությամբ, որ այն ինչ կատարվում է այստեղ նույնքան ըմբռնելի է «սովորական մահկանացուների» համար, որքան 1+1-ը հավասար է 2-ի:

«Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա անցկացնելու սարքն է: Անհրաժեշտ է արական ԴՆԹ-ում մուտացիաները հայտնաբերելու համար է», - ցույց է տալիս, ապա նրա հրահանգով դրանում ինչ-որ գունավոր սրվակներ են տեղադրում ուսանողները: Անուշիկը չըխկ-չըխկացնում է ֆոտոապարատը: Այս լաբորատորիայում հիմա տեղի ունեցող արական անպտղության գենետիկական պատճառների ուսումնասիրությունը կարող է ապագայում ընտանիքներ երջանկացնել: Դեկտմեբերին կավարտեն ու հաշվետվությունը կներկայացնեն: Այն օգտակար կլինի բժիշկների համար բուժման ստրատեգիան ընտրելիս:

«Հաջորդիվ` Գենետիկայի և մոլեկուլային բջջաբանության ամբիոնի լաբորատորիայում կսկսենք սենսացիոն մի նոր նախագիծ», - զգում ենք, որ մեզ զարմանքի նոր չափաբաժին է սպասվում, ես նոթատետրիս նոր էջ եմ բացում, Անուշիկը օբյեկտիվը պահում Տիգրանի դեմքին.

«Գենոմի խմբագրման ուղղությամբ ենք աշխատում: Մենք կարող ենք ստեղծել այնպիսի մոլեկուլային գենետիկայի գործիք, որը թույլ կտա անջատել ձեր ուզած գեները, լռեցնել դրանք, կամ նոր հերթականություն մտցնել Ձեր ԴՆԹ-ի մեջ»:

Գենոմի խմբագրման տեխնոլոգիան նոր է: 2012-ից են ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բրիտանիայի գիտնականները սկսել աշխատանքներ անել. «Սրա շնորհիվ հնարավոր կլինիժառանգական հիվանդությունները բուժել մոլեկուլային գենտիկայի միջոցով»:

Փաստորեն, ստացվում է ` փոքրիկ Հայաստանում, պետհամալսարանի համեստ այս լաբորատորիայում ևս ձեռնոց են նետում մեծ գիտությանը: Իրականություն է դառնում մեծ բարերարի երազանքը: Քրիստոֆ Թերզիանը 90-ականների սկզբին գալիս էր Հայաստան, դասախոսում այս ամբիոնում ու հավատում, որ այստե´ղ էլ համարձակներ կգտնվեն և կփորձեն վերախմբագրել ապագան: Ու հենց այդ նպատակով էր մահից առաջ «Հայաստան» համահայկական հիմնարդամի միջոցով կատարել նվիրատվությունը:

Ես ու Անուշիկը հեռանում ենք ապշանքի չափաբաժինը դեռ չսպառած: Այստեղ կատարվող «անհասկանալի բաներից» դեռ շատերը կզարմանան: Վստահ ենք: